OKUMA PARÇASI

Kuantum Mekaniğinin Ne Anlama Geldiğini Kimse Söyleyemez

(ki bu kitap onu anlatıyor)

Richard Feynman bunu 1965’te söyledi. Kuantum mekaniği üzerine yaptığı çalışmalardan dolayı Nobel Fizik Ödülü’nü de aynı yıl aldı.

Feynman, ola ki anlamadıysak diye, meseleyi ustalıkla, sokaktaki insanın anlayacağı tarzda açık seçik ortaya koyar. “Doğduğumda kuantum mekaniğini anlamıyordum,” diye haykırır neşeyle, “[ve] kuantum mekaniğini hâlâ anlamıyorum!” İşte konunun önde gelen uzmanlarından biri olarak takdis edilen adamın meseleyi anlamadığının ilanı.

O zaman bizlerin umudu olabilir miydi?

Feynman’ın sık alıntılanan bu sözleri kuantum mekaniğinin, tüm bilimler içindeki en kapalı ve zor konulardan biri olduğu yönündeki şöhretini perçinlemeye yarar.

Kuantum mekaniği, “nüfuz edilemez bilim”in sembolü haline geldi, tıpkı bilim dehası deyince akla (başlangıcında önemli bir rol oynamış) Albert Einstein’ın gelmesi gibi.

Belli ki Feynman’ın kastettiği kuantum kuramını beceremediği değil, tüm becerebildiğinin bununla sınırlı olduğuydu.  Matematiğini gayet güzel ele alıyordu; ne de olsa bir kısmını kendi icat etmişti. Sorun bu değildi. Elbette kuantum mekaniğinin matematiğine kolaymış muamelesi yapmanın anlamı yok, üstelik sayılarla aranız hiç iyi olmadıysa, kuantum mekaniğinde kariyer yapmak size göre değil. Ama, ona bakarsanız, akışkanlar mekaniğinde, nüfus dinamiğinde ya da iktisatta da kariyer yapmak uygun olmayabilir, zira sayısalda zorlananlar için bunlar da eşit ölçüde anlaşılmazdır.

Hayır, kuantum mekaniğinin çok zor gibi algılanmasının sebebi denklemleri değil, fikirleri. Bu fikirleri bir türlü aklımız almıyor. Richard Feynman’ın da öyle.

Feynman’ın itiraf ettiği gibi, başarısız olduğu şey, matematiğinin söylediği şeyi anlamaktı. Kuram belli sayılar ortaya koyuyordu: niceliksel tahminler deneylerle test edilebilir ve o testleri şaşmaz bir şekilde geçmişti. Fakat Feynman bu sayı ve denklemlerin gerçekte neyi gösterdiğini; “gerçek dünya” hakkında ne söylediğini çözemedi.